Tijd voor een andere kleur?

Tijd voor een andere kleur?

‘Je kunt een probleem niet oplossen met de denkwijze die het heeft veroorzaakt.’ Deze bekende uitspraak van Einstein schoot vanochtend door mijn hoofd onder het douchen. Waar ik me vaak over verwonder is de manier waarop in veel organisaties veranderingsprocessen aangepakt worden. Ik heb het dan niet over simpele problemen die met een eenvoudige ingreep opgelost kunnen worden, maar over complexe veranderingen met veel partijen en belangen. Wat me opvalt is, dat vaak gepoogd wordt om zo’n veranderingsproces op een gestructureerde, planmatige manier aan te pakken. Veelal in de vorm van een projectaanpak. Verschillende theorieën sluiten hier ook bij aan, bijvoorbeeld het bekende model van Lewin: unfreeze – change – freeze. Uitgangspunt hierbij is dat er sprake is van een stabiele situatie, die tijdelijk onstabiel wordt en na de invoering van de verandering weer opnieuw stabiel wordt. Dat is wishful thinking in een tijd, die gekenmerkt wordt door dynamiek, onvoorspelbaarheid en snelle veranderingen. Het omgekeerde is eerder het geval: change is de normale situatie en stabiliteit de uitzondering. En dat strookt niet met een basisbehoefte die we allen kennen: de behoefte aan stabiliteit, houvast en zekerheid. Hoe ga je hier dan toch mee om als je midden in een complex veranderingsproces zit?

Plezier beleven aan taaie vraagstukken

In zijn schitterende boek ‘Plezier beleven aan taaie vraagstukken’, schetst Hans Vermaak de werkingsmechanismen van vernieuwing en weerbarstigheid. Als je iets nieuws wilt bereiken, lukt dat meestal niet met de bestaande manier van werken. En toch is dat wat we vaak proberen. De blauwe benadering (denken in projectaanpakken, blauwdrukken, structuren, etc) heeft de overhand in onze manier van denken maar blijkt keer op keer niet geschikt om complexe vraagstukken aan te pakken. Het mooie aan zijn boek is dat hij zowel aandacht besteedt aan de fixerende werkingsmechanismen in de organisatie, die alles in het werk stellen om de bestaande situatie te handhaven, als aan de vernieuwende processen, die dit willen doorbreken. Een goed begrip van deze krachten die op gespannen voet met elkaar staan en elkaar tegenwerken is nodig, om in die complexiteit het hoofd koel te houden en te zoeken naar werkbare initiatieven. En die zitten niet implementatieplannen, projectplannen en uitrolscenario’s (blauwe terminologie), maar eerder in bijvoorbeeld flexibele samenwerkingsvormen die iedere keer wisselen, afhankelijk van de vraag en behoefte (groene aanpak). Belangrijk hierbij is om de bestaande aannames en beelden ter discussie te stellen en te onderzoeken. Als je bijvoorbeeld de overtuiging hebt, dat de machinemetafoor een adequate weergave is van wat een organisatie is, beïnvloedt dat je denken en handelen en de oplossingen die je zoekt voor vraagstukken.

Leidinggeven aan veranderingsprocessen

Ik ben gefascineerd door complexe vraagstukken in organisaties. Hoe gaan leidinggevenden hiermee om? Welke aanpak hanteren zij en hoe effectief is die? Worden alternatieven onderzocht, of wordt keer op keer dezelfde benadering toegepast, ondanks de teleurstellende ervaringen uit het verleden? Is er ruimte om te experimenteren? Is er bereidheid een keer iets anders te proberen, in de wetenschap dat de bestaande heersende aanpak niet werkt? Het is mijn overtuiging, dat organisaties gedwongen worden schoorvoetend het bekende terrein te verlaten en nieuwe principes van managen en organiseren toe te passen. En dat doet pijn en is spannend. In twee mooie artikelen op Managementsite beschrijft Lenette Schuijt tien opvattingen die uw bedrijf gaan ondermijnen. Ik kan me alleen maar volledig aansluiten bij haar betoog.

We leven in opwindende tijden. De oude structuren en principes hebben hun geldigheid verloren en worden contraproductief. Nieuwe werkvormen en organisatieprincipes doen hun intrede. Ik ben benieuwd of je dit herkent in je eigen organisatie. Welke nieuwe werkvormen en organisatieprincipes zie jij ontstaan? Hoe wordt er omgegaan met complexe veranderingsprocessen? Kun jij plezier beleven aan taaie vraagstukken, zonder dat je het totaaloverzicht hebt of alles onder controle hebt?