In 1992 schreef Bernard Lievegoed het boek De levensloop van de mens. Een prachtig boek, waarin hij diepgaand beschrijft door welke levensfasen de mens gaat, en de opgave die iedere levensfase met zich meebrengt. Grofweg zijn er drie grote levensfasen te onderscheiden, die ieder weer onder te verdelen zijn in fasen van zeven jaar:
3 x zeven jaar voor de lichamelijke-psychische ontwikkeling
3x zeven jaar voor de eigenlijke psychische ontwikkeling
3 x zeven jaar voor de ontwikkeling van de geest
Daarna volgt nog een tiende zevenjaarsperiode om deze ontwikkeling te consolideren.
Wat Lievgoed hier beschrijft (mede gebaseerd op vele andere auteurs die hierover geschreven hebben) is geen proces, dat zich op de kalenderdag voltrekt. Het zijn mijlpalen, gemiddelden en ideale afstanden, waaromheen zich de individuele ontwikkeling beweegt.
Wat ik bijzonder vind is, dat Lievegoed terughoudend is over de ouderdomsfase, want ‘wie kan met gezag spreken over een levensfase die hij zelf nog niet doorgemaakt heeft?’
De oude Goethe omschreef de levensfasen eens krachtig als: het kind is een realist, de jongeling een idealist, de man een scepticus, de grijsaard een mysticus.
Ik behoor nu tot de ouderen
Sinds kort hoor ik ook tot de groep ouderen. Een maand geleden ging ik met pensioen, op 67jarige leeftijd, en de vraag die daarmee actueel werd is de vraag: hoe ga ik deze nieuwe levensfase invullen? Dat begint al met de formulering ‘ik ben met pensioen’. Als mensen mij vragen hoe het is, om met pensioen te zijn, merk ik iedere keer een lichte wrevel en aarzeling om hierop te antwoorden. Het beeld dat ik (blijkbaar) met pensioen associeer is: rust, niets doen, koffie drinken, luieren, etc. Een beeld dat voor mij (en voor vele andere senioren) niet bijzonder aantrekkelijk is. Alsof je hebt afgedaan, alsof je minder relevant bent. Dit wordt nog versterkt, doordat de vraag soms vergezeld gaat van een hint of knipoog, een suggestieve ondertoon, of een bepaalde blik van jalousie of afgunst.
En dat staat mijlenver af van hoe ik me voel en wat ik nog ambieer. Er knaagde iets bij die vraag en ik kon er niet precies de vinger op leggen.
En opeens viel het kwartje:
ik ben niet met pensioen, ik ben aan een nieuwe levensfase begonnen! En dat voelt echt anders. Toen dat antwoord opeens in mij opkwam, voelde dat als een bevrijding, alsof er recht gedaan werd aan de situatie en aan mij.
Maar wat is dan de kern van die nieuwe levensfase?
Twee weken terug was ik in Keulen bij het vierdaagse event van Tony Robbins: Unleash the Power Within 2025 (UPW25). Een fantastische ervaring die bij mij tot verschillende doorbraken geleid heeft (daarover een andere keer meer).
Een van de vragen die op de eerste dag ter sprake kwam was de vraag: in welk seizoen zit jij?
En door die vraag schoven opeens een aantal puzzelstukjes in elkaar. Zoals Tony het formuleerde: we hebben vier seizoenen en ieder seizoen heeft zijn specifieke kenmerken en waarde. De lente is het seizoen van de jeugd (0-21 jaar). Het creëren van iets nieuws, opwindende snelle groei. De zomer is de fase van de volwassenheid (21-42) jaar. Wakker worden, uitgedaagd worden en ontdekken. In de herfst (42-63 jaar) is het tijd om te oogsten. Maar na de herfst komt nog een vierde seizoen, de winter (63-84+ jaar). De fase waarin het (nog) belangijker is je energie te managen om het verval tegen te gaan.
En over die fase wil ik graag hebben.
In het winterseizoen gaat het om leiderschap en mentoring. Het overdragen van kennis, ervaring en wijsheid. Dienstbaar zijn aan anderen en bijdragen aan de samenleving. Onbaatzuchtigheid. Het ego voorbij. Een mooie fase met een belangrijke input voor het geheel.
Grappig, dacht ik, dat is nu precies het gevoel dat ik heb en het pad, dat ik het afgelopen jaar al aan het verkennen was. Ik heb een nieuwe onderneming opgericht, met mijn eigen naam als domeinnaam, en mijn grote droom en verlangen is, om docenten in het hbo bij te staan in hun ontwikkeling naar meesterschap. Niet de basisbeginselen van het lesgeven, maar het doorgroeien naar de beste versie van jezelf. Een docent, die echt het verschil maakt voor studenten door wat je brengt en vooral ook door wie je bent.
Ik zit vol ideeën over hoe ik daar een bijdrage aan kan leveren. Het ene idee is wat verder uitgewerkt dan het andere idee en sommige sluimeren nog.
Een mentorprogramma
Een van de meest uitgewerkte ideeën is dat ik het ‘tof’ zou vinden om als mentor te mogen fungeren voor docenten die de volgende stap in hun ontwikkeling willen zetten. Wat ik me voorstel is, dat we een mentorprogramma afspreken, waarin we in een periode van drie maanden zo’n vijf sessies hebben van 1,5 uur. In iedere sessie staat een actueel vraagstuk centraal, waar jij op dat moment tegenaan loopt. Dat kan zijn een les die je moet voorbereiden, een intervisiesessie waar een bepaald thema speelt, studenten in een projectgroep die elkaar in de haren vliegen, een werkcollege waarvoor je nog een goede vorm zoekt: jij bepaalt waar we ons op richten. En vervolgens zoeken we gezamenlijk naar een juiste aanpak, een passende werkwijze, pakkende voorbeelden, enz. Ook kan het gaan om je eigen houding en gedrag en wat je daarin zou kunnen ontwikkelen.
Het puzzelen over de opbouw van een les of lessencyclus vind ik heerlijk om te doen. Het gebruiken van passende verhalen, anekdotes en voorbeelden brengt leven in een saaie les, het inzetten van creatieve werkvormen brengt een klas of groep in beweging. En bovenal helpt het, om met veel plezier en passie voor de klas te staan en dit mooie beroep uit te oefenen.
Mijn conclusie is: de winter is zo’n slecht seizoen nog niet!
Waarschijnlijk zit jij in een ander seizoen dan ik. En dat is mooi. Ik ben me verder aan het oriënteren op mijn nieuwe rol en ik wil jou graag om hulp vragen.
Drie vragen
Hieronder staan drie korte vragen. Zou je die vragen willen beantwoorden in de reply? Daar zou je me een enorm plezier mee doen.
Vraag 1: In welk seizoen zit jij? En hoe voelt het om in dat seizoen te zitten?
Vraag 2: Als je docent bent: waar loop jij het meest tegenaan?
Vraag 3: Ken jij docenten in het hbo en zo ja, zou je die dan dit bericht door willen sturen?
Helaas heb ik nooit leren skiën (en dat gaat ook niet meer gebeuren). Maar het wandelen in de sneeuw en het genieten van de rust en stilte in een winterlandschap, vind ik heel inspirerend. Ik wens jou toe dat je volop geniet van het seizoen waar je in zit, ongeacht welk seizoen dat is.