Aikido voor veranderingsleiders

Aikido voor veranderingsleiders

Het leiden van een initiatief tot organisatieverandering is zoiets als een groot schip repareren terwijl het door onbekende wateren vaart. Alles is in beweging. Je hebt geen vaste grond onder de voeten. Waar haal je dan toch je houvast vandaan?

In zijn boek De dans der verandering gaat Peter Senge dieper op deze vraag in: “Er is een gemakkelijke ‘vorm van’ vaste grond beschikbaar, die mensen snel over het hoofd zien: hun eigen lichaam. Door regelmatig (dagelijks) fysiek te leren kun je veel sterker fysiek geaard raken, een sterker besef ontwikkelen van de subtiele dynamiek om je heen, en meer voeling krijgen met je eigen intuïtie. Een bron van fysiek leren is aikido, de vechtkunst van de vrede. Aikido moedigt langzame, aandachtige bewegingen aan. Na enige tijd en oefening ontwikkel je een ontspannen, evenwichtige houding ten opzichte van je eigen lichaam, zodat je niet in opstand komt tegen en botst met weerstand, maar er ook niet aan toegeeft.”

Aikido – vechtkunst van de vrede

Ik beoefen sinds een jaar of vier aikido en herken me zeer in het beeld dat Senge hierboven beschrijft. Bij aikido streef je altijd naar een evenwicht tussen gegrond zijn en soepelheid: ‘loose but strong’. Een stevig, goed geaard onderlichaam en een soepel wendbaar bovenlichaam. In aikido wordt dit gesymboliseerd door de zwarte (of blauwe) hakama en de witte pak. Maar tegelijk is het benenwerk van essentieel belang voor de wendbaarheid en souplesse. Goed gegrond betekent niet gefixeerd: op ieder moment moet je in staat zijn mee te bewegen met de omgeving. Ik heb bijvoorbeeld de neiging, om in een oefening te verkrampen: als ik aanval en mijn aanval wordt geneutraliseerd, verstar ik snel in mijn armen en in plaats van soepel mee te beweging fixeer ik mijn bewegingen, waardoor ik  gedwongen word mee te gaan in plaats van zelf actief en vloeiend mee te bewegen.

Door aikido of door een andere op bedachtzaamheid gerichte disciplines kunnen mensen leren veranderingen om hen heen als bron van energie te gebruiken, zoals zeelieden de zeestromen en de wind benutten.

Een voorbeeld

Senge geeft in zijn boek een aansprekend voorbeeld van Cellular One – een startend bedrijf op het gebied van communicatie in San Francisco. Zij bouwden met behulp van aikido principes een complex mobiel netwerk in de helft van de tijd die ooit eerder was geprobeerd, zonder hierbij de gezondheid van het gezin of de spirit van het personeel op te offeren. Ze stapten af van de directe aanval en zorgden dat hun poging aansloot bij die van de tegenstander. Leden van het leidersteam bij Cellular One ontwikkelden deze aanpak door samen ‘de kunst van de vrede’ te beoefenen. En na een aikido-demonstratie bespraken ze vaak hoe ze dit principe konden toepassen op een bedrijfsprobleem.

Leidinggeven aan veranderingsprocessen

Hoe sta jij in complexe veranderingsprocessen? Laat je je stuurloos meevoeren door de winden, of maak je op een handige manier gebruik van de krachten en bewegingen om de gewenste richting in te slaan? hoe reageert je lichaam als je onder druk of spanning staat: ben je in staat rustig en kalm te blijven en het overzicht te behouden, of voel je de spanningen toenemen en ervaar je een gevoel van verkramping? Mijn aikido training helpt mij om het overzicht te behouden, me niet te verzetten tegen het onvermijdelijke en met milde kracht te bewegen in de gewenste richting. Ik ben benieuwd wat jou helpt.